T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sanatçısı, Yaşayan Miras / Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı Türk Spor Adamı Efkan ÇALIŞ tarafından kurulmuş Kılıç, Mücadele ve Savunma Sporu Sistemidir

Kurucu Efkan Çalış CENK in açılımını Cesaret – Erdem – Nitelik – Kültür şeklinde tanımlamıştır.

Cenk Sanatı: Okçuluk/Mızrak, Türk kılıçları/Matrak ve Cenk oyunu (cenk oyunu: muşt zen, leked kup, kıran kırana küreş)

Türk spor adamı Efkan Çalış tarafından kurulan ve okçuluk,mızrak, kılıç, matrak ve cenk oyunu ile gerçekleştirilen mücadele oyunlarının birleşiminden oluşan bir savunma ve mücadele sporu sistemidir.

Geleneksel Türk sanatlarının öğelerini çağdaş bir eğitim yapısıyla bir araya getirerek uygulamaya koyulan bu sistem, fiziksel yetenekleri, strateji ve disiplini ön planda tutar.

“Cenk Sanatı  Türkiye’de unutulmuş veya unutulmaya yüz tutmuş geleneksel Türk sanatlarını,  araştırmak, canlandırmak ve modern bir disiplin olarak geleceğe taşımak amacıyla Efkan Çalış önderliğinde kurulan kültürel ve sportif bir harekettir.
Bu oluşum zamanla kurumsallaşarak günümüzde Matrak Federasyonu çatısı altında resmi faaliyetlerine devam etmektedir.
Öne Çıkan Özellikleri ve Amaçları
Kültürel Mirasın İhyası: Osmanlı İmparatorluğu döneminde yeniçeriler, sipahiler ve hatta padişahlar tarafından askeri bir eğitim ve cenk talimi olarak gerçekleştirilen Matrak, Tomak ve Tulum oyunlarını günümüz dünyasına entegre etmeyi başarmıştır.
Karakter Eğitimi: Cenk Sanatı disiplininin temel felsefesi; gençleri dijital bağımlılıklardan uzaklaştırmak, onlara fiziksel, zihinsel ve ruhsal bir bağımsızlık kazandırarak yüksek seciyeli ve karakter sahibi bireyler yetiştirmektir.
Geniş Eğitim Ağı: Matrak Federasyonu bünyesinde, çocuklardan askeri okul öğrencilerine (Jandarma Meslek Yüksekokulu seminerleri gibi) kadar çok geniş bir kitleye savunma eğitimi verilmiştir . turnuvalar ve şampiyonalar düzenlenmektedir.
Resmi Tanınma: Bu çalışmalar kapsamında kurucusu Efkan Çalış, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından somut olmayan kültürel mirasın korunması kapsamında “Kültürel Miras Taşıyıcısı” olarak tescillenmiştir.

Cenk Sanatı Kuruluş Süreci

Efkan Çalış, 1988 yılında mücadele ve savunma sporları alanındaki deneyimine farklı sistemleri inceleyerek başlamıştır. Piyasada mevcut olan yapıların ruhuna hitap etmediğini hisseden Çalış, gerçek anlamda savaşçı kimliğini ortaya çıkaracak bir öğreti arayışına yönelmiştir. 2001 yılından itibaren Karateden esinlenen bir çerçevede Türk savaş sanatı adıyla lanse edilen bir sistem üzerinde çalışmaya başlamış fakat bu sistemde aradığı gerçek Türk sporu sistemini bulamamıştır. 2008 yılına geldiğinde olgunlaşmaya başlayan araştırmalarını duyurmaya başlayarak kurmuş olduğu Cenk Sanatını tüm dünyaya duyurmuştur. Cenk sanatı kuruluş sürecinde Çalış Gazi Üniversitesi, Kırıkkale Üniversitesi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi akademisyenlerinden alanında uzman Profesörlerden danışmanlık ve destek almıştır. Süreç içinde Cenk Sanatı sistemi içerisinde Okçuluk, Türk kılıçları ve Cenk oyunu (cenk oyunu: muşt zen, leked kup, kıran kırana küreş) yanı sıra unutulmuş tamamen yok olmuş Somut Olmayan Türk Kültürel miraslarımız olan Matrak, Tomak ve Tulum sanatlarını da ortaya çıkararak Türk kültürüne katkı sağlamıştır. Kurmuş olduğu HİS- Herkes İçin Savunma ve Hançer eğitim disiplinlerini de Cenk Sanatı bünyesine dahil etmiştir. Spor olarak sistemleştiridiği sanatları T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ulusal envanterine kayıt olmasını sağlayarak Türk milletine armağan etmiştir. Yapmış olduğu çalışmalar Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk defa T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı çatısı altında resmi kimlik kazanarak 2011-2013 yılların arasında resmi faaliyet göstermiştir. Matrak adı ile bağlı olunan Geleneksel Spor Dalları Federasyonu bünyesinde büyük mücadleler veren Çalış Ankara, İstanbul, Manisa ve Antalyada Antrenör ve hakem kursları düzenlemiş, lisanslı sporcu yetiştirilmiş ve kulüpleşme başlatılmıştır. Cenk Sanatı Matrak sporu 2011 yılından itibaren T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Halk Eğitim Okullarında Modül programnları ile Milli Eğitim müfredatında yerini almış ve halen devam etmektedir. 2011-2014 yılları arasında İl şampiyonları yapılmış ve Ankara(2011), Denizli(2012) ve İstanbulda(2013) geniş sporcu katılımı ile T.C. Geleneksel Spor Dalları Federasyonu tarafından Türkiye şampiyonaları yapılmıştır. 2014 yılında ise bağlı olunan T.C. Geleneksel Spor Dalları Federasyonundan haksız kararlarla çıkarılmıştır. 2015 yılında kendi imkanları ile yayınladığı ”Osmanlı Cenk Sanatı Matrak” adında kitabında Cenk sanatının ayrıntılarını tarihsel kökenini aktarmıştır. 2019 yılında Cenk sanatı öğretisini benimseyen öğrencileri ile kurduğu dernekleri Matrak Federasyonu çatısı altında birleştirmiş ve Cenk Sanatı faaliyetlerini bu çatı altında yapmaya devam etmiştir. Halen Matrak Federasyonu başkanlığını yürüten ve T.C. Kültür ve Turizm bakanlığı Yaşayan Miras Sanatçısı olan Çalış çalışmalarına ara vermeden devam etmektedir.

Çıkış amacı ve kuramsal temel

Cenk Sanatı, Türk kültür mirasını temel alarak fiziksel yeteneklerin geliştirilmesini, zihinsel odaklanmayı ve ruhsal dengeyi bir araya getirmeyi amaçlar. Sistem, geleneksel Türk spor ve savaş kültüründen alınan unsurları modern bir eğitim yapısı içinde harmanlar. Temel hedef, bireylerin kendini koruma yeteneğini geliştirmekle beraber toplumsal değerler ve erdemli duruşu öne çıkarmaktır.

Eğitim yapısı ve uygulama alanları

• Okçuluk: Okçuluk, Mızrak atış becerileri ve hedef doğruluğu üzerine odaklanır.
• Kılıç: Temel kılıç teknikleri, koordinasyon ve hızlı karar verme becerilerini kapsar.
• Cenk oyunları: Ayakta ve yerde mücadele hareketlerinin bütünleşik uygulamasını içerir.
• Disiplin ve sinerji: Bedensel güç, zihin kontrolü ve etik değerlere vurgu yapılır.

Süreç ve gelişim ölçütleri

Sistem, katılımcıların fiziksel ve zihinsel değişimlerini izlemek için bir gelişim takvimi ve sicil kayıtlarını kullanır. Başarı, teknik olgunluk, sorumluluk duygusu ve toplumsal değerler çatısı altında değerlendirilir. Unvan ve seviye ilerleyişi, sistemin dinamikleri doğrultusunda belirlenir ve süreler, sporcunun üretken kalması amaçlanarak düzenlenir.

Tasvir edilen amaçlar ve vizyon

• Bireysel bağımsızlık ve özgüven kazandırma.
• Kültürel değerlerin korunması ve gençlerde olumlu karakter gelişimi.
• Fiziksel güç ile zihinsel dayanıklılığın dengeli gelişimi.
• Şiddet yerine disiplinli mücadele ve etik davranışların pekiştirilmesi.

Sonuç

Efkan Çalış’ın kurduğu Cenk Sanatı, Türk savaş sanatlarının mirasını çağdaş spor bilimiyle buluşturarak okçuluk, kılıç ve cenk oyunlarının bütünleşik bir sistem halinde uygulanmasını amaçlar. Bu yapı, bireylerin fiziksel yeteneklerini geliştirirken aynı zamanda kültürel değerleri merkeze alan bir eğitim yaklaşımı sunar.

Yazar: Efkan Çalış

Kaynak: www.cenksanati.com

Aşağıdaki videoda Efkan Çalış tarafından kurulan Cenk Sanatı sisteminin filmini izleyebilirisiniz.